تدبیر

و لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه (احزاب/21)

براستی که رسول خدا(ص) برای شما اسوه و مقتدایی نیکوست.

 خداوند متعال رسول الله(ص) را الگو و نمونه برای جامعه بشری معرفی می کند. برای استفاده از این الگوی باعظمت باید به رفتار، منش و شخصیت فردی،خانوادگی و اجتماعی حضرت ایشان توجه نماییم. چندی پیش ترجمه کتاب شریف مکارم الاخلاق تالیف رضی الدین ابونصرالحسن بن الفضل الطبرسی بخش «شمه ای از احوال و اخلاق پیامبر(ص)» و «محمد رسول الله» نوشته آنه ماری شیمل آلمانی را می خواندم،توصیف جمال محمد(ص) از منظر علی(ع) و صحابه و نزدیکان، بسیار دلنشین و پندآموز بود. با خود اندیشیدم، بهتر است شمه ای از خصوصیات پیامبر عزیزم را در حد خودم به نگارش درآورم.

1- شمایل حضرت محمد(ص)

محمد(ص) را برترین نمونه زیبایی جسمانی می دانند؛ رخسارش چنان که گفته اند: «مصحف جمال» و خط عارضش «نصّ وحی منزل است.» اما زیبایی ظاهری او آینه جمال باطنی او بود. خداوند او را «خَلقاً و خُلقاً» کامل آفریده بود.

حضرت حسن(ع) گوید: از دایی خود هند (هند برادر مادری حضرت فاطمه(ع) و ربیب ناپسری نبی اکرم بوده و بنابراین دایی امام حسن(ع) به شمار می رود) که توصیف گر خوبی برای جدم بود در این باره پرسش نمودم، او حضرت را چنین توصیف کرد:

«پیغمبر(ص) ... چهره اش چون ماه شب چهاردهم می درخشید،قامتی معتدل و موهایی نه چندان مجعد داشت... گاه که فرومی هشت از نرمه گوشش تجاوز نمی کرد. رنگ رخسارش روشن و شاداب و پیشانیش گشاده و بلند بود... دهانش فراخ، دندان هایش سپید و زیبا و از هم گشاده بود... خلقتی معتدل، بدنی کامل و در نهایت اعتدال داشت،... کمرش باریک و شکمش کوچک بود.»

پیامبر به ظاهر جسمانی خود بسیار توجه می کرد. موهایش را که تا نرمه گوشش می رسید، شانه می زد و با نگاه در آینه آن را مرتب می نمود. گاه که حضرت آینه در دسترس نداشت در ظرف آبی نگاه می کرد و موهای مبارکش را شانه می زد. خودش را برای اصحاب می آراست، چه رسد به اهل خانه؛ روایت است«وقتی عایشه دید حضرت در ظرف آبی که در منزل بود نگاه می کند و موی خود را منظم می نماید تا به نزد اصحاب بیرون رود، گفت: پدر و مادرم به فدایت، در آب نگاه می کنی و زلفت را منظم می سازی در حالی که تو، یک پیامبری و بهترین خلق خدایی؟ پیامبر(ص) فرمود: خداوند دوست دارد که بنده چون به سوی برادران خود بیرون می رود خود را برای آن ها منظم کند و خود را بیاراید و زیبا سازد.»

یکی از خصوصیات جسمانی حضرت که به آن اشاره شد هم سطح بودن شکم و سینه،کمر باریک و شکم کوچک بود. این نشان می دهد که ایشان با ورزش و رژیم غذایی مناسب از جسم خود کمال مراقبت را به عمل می آورده است.امروزه مرتب پزشکان توصیه می کنند که برای سلامت بدن باید با رژیم غذایی و ورزش چربی های اضافه را سوزاند تا بدن به بیماری مبتلا نشود. بدن مرکب روح است و روح نیاز به جسم سالم و با طراوت دارد. پیامبر رحمت ما این گونه بود.

2- در منزل

بسیاری از آقایان کار در منزل و انجام کارهای شخصی در خانه را عار و ننگ می دانند و این نوع کارها را کار زنان تلقی می کنند، و یا این که بیشتر به امور اجتماعی و اداری مشغول و از خانه و خانواده غافل هستند. صبح که از منزل بیرون می روند و شب که برمی گردند بچه ها خوابند. جامعه شناسان یکی از مهم ترین نهادهای اجتماعی را خانواده می دانند،زیرا اساس و بنیان تربیت انسان در محیط خانه شکل می گیرد. مرد ستون خانواده است. چنانچه این ستون شکسته یا لرزان شود، زمینه ویرانی خانه و خانواده بیشتر فراهم می شود.

پیامبر(ص)  بخشی از وقت منزل را به خانواده اختصاص می داد.در این وقت حتماً به صحبت های همسرش توجه می نمود، به امور فرزندانش می رسید. وقتی که اشرف مخلوقات عالم، شیر گوسفند را خودش می دوشد، کفش هایش را تعمیر می کند و لباسش را می دوزد، مرد مسلمان هیچ بهانه ای برای رفتارهای غیرمنطقی در خانه ندارد.

حسین(ع) می فرماید: «از پدرم راجع به ورود پیغمبر به خانه سوال کردم، وی فرمود: چون داخل خانه می شد وقت خود را سه قسمت می کرد: یک قسمت را برای خدای متعال، یک قسمت را برای اهل بیت و یک قسمت را برای کارهای شخصی،وقت اختصاصی خود را دو قسمت کرده بود: برای خود، و برای مردم، که صرف امور همه مردم اعم از عام و خاص می نمود و هیچ چیز را از ایشان دریغ نمی کرد.⁽¹⁾»

ابوذر می فرماید: از عایشه همسر پیامبر پرسیدم: «پیغمبر(ص) در خانه چه می کرد؟ گفت: جامه اش را می دوخت، و نعلین خود را پینه می کرد.⁽²⁾»

باز از عایشه همسر پیامبر نقل است: «محبوب ترین کارها برای پیغمبر(ص) خیاطی بود.⁽³⁾»

امام صادق(ع) می فرماید: «پیامبر(ص) گوسفند خانه را می دوشید.⁽⁴⁾»

3- در پاکیزگی و خوشبویی

گاهی در جامعه یا محل کار به افرادی برخورد می کنیم که بوی عرق بدنشان یا بوی بد دهانشان ما را آزار می دهد. متاسفانه گاهی به غلط افرادی را باتقوا و یا مومن می پندارند که ژولیده، خموده و یا با لباس های کهنه باشند. بررسی سنت پیامبر(ص) و ائمه اطهار(علیهم السلام)خلاف این را به ما نشان می دهد.یکی از اصحاب که به زیبایی ظاهر اهمیتی نمی داد و موهایی ژولیده و لباس هایی چرکین و وضع و حالی نامطلوب داشت مورد نکوهش پیامبر(ص) قرار گرفت و به او فرمود: «لذت و بهره بردن از نعمت های خدایی، بخشی از دین است»⁽⁵⁾ پیامبر خوش بو، خوش خو و خوش پوش بود. به چند مورد اشاره می کنم:

• پیامبر به انس فرمود: شست و شو زیاد کن تا خدا به عمرت اضافه کند،و اگر می توانی شب و روز با طهارت باشی حتماً طاهر باش،که اگر با طهارت بمیری شهید خواهی بود.⁽⁶⁾
• امام صادق(ع) فرمود: پیغمبر(ص) در هر هفته یک بار شست و شو می کرد و اگر میسر نمی شد یکی از روسری های زنانش را می گرفت و خیس می کرد و به بدن می مالید.⁽⁷⁾
• امام صادق(ع) فرمود: «وحی از پیغمبر(ص) قطع شد، پرسیدند چرا یا رسول الله وحی از شما قطع شد؟ فرمود چطور قطع نشود که شما (منظور برخی از مسلمانان) ناخن های خود را نمی گیرید و بوی بد را از خود دور نمی کنید.⁽⁸⁾»
• پیغمبر(ص) فرمود: «ناخن هایتان را کوتاه کنید، و به زنان فرمود بلند بگذارید که بر زینت شما می افزاید.⁽⁹⁾»
• پیامبر(ص) فرمود: «بوی خوش دل را محکم می کند.⁽¹⁰⁾»
• پیامبر(ص) فرمود: «عطر زنان باید رنگش تند و بویش خفیف باشد،و عطر مردان باید کم رنگ و بویش زیاد باشد.⁽¹¹⁾»
• امام صادق(ع) فرمود: «پیغمبر اکرم(ص) برای بوی خوش بیش از غذا خرج می کرد.⁽¹²⁾»
• پیامبر(ص) با مُشک خود را خوشبو می فرمود؛ در شب تاریک پیش از آن که دیده شود از بوی خوشش شناخته می شد چنانکه رهگذر می گفت: این پیغمبر است.⁽¹³⁾

با این جمله زیبا از پیامبر(ص) این بخش را به پایان می رسانم:

« خداوند جمیل است و جمال را دوست دارد و دوست دارد آثار نعمت خود را بر بنده اش ببیند.»⁽¹⁴⁾

منابع:

- محمد رسول خدا؛ آنه ماری شیمل، مترجم: حسن لاهوتی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم 1384،صفحه 76

- ترجمه کتاب شریف مکارم اخلاق؛رضی الدین ابونصرالحسن بن الفضل الطبرسی،ترجمه: سید ابراهیم میرباقری،موسسه انتشاراتی فراهانی،صفحه 42

- همان منبع،صفحه 68

۱- ترجمه کتاب شریف مکارم الاخلاق ـ تالیف رضی الدین ابونصر الحسن بن الفضل الطبرسی/ترجمه سید ابراهیم  میرباقری/ موسسه انتشارات فراهانی/ صفحه 24

2-همان منبع صفحه 31 سطر 11

3-همان منبع صفحه 31 سطر آخر

4-همان منبع صفحه 47 سطر آخر

5-سیره پیامبر/سالم الصفار/ترجمه غلامحسین انصاری/امیرکبیر 1385/صفحه 120

6-ترجمه کتاب شریف مکارم الاخلاق ـ تالیف رضی الدین ابونصر الحسن بن الفضل الطبرسی/ترجمه سید ابراهیم  میرباقری/ موسسه انتشارات فراهانی/ صفحه 79 سطر اول

7-همان منبع صفحه 80 سطر 9

8-همان منبع صفحه 125 سطر آخر

9-همان منبع صفحه 126 سطر 5

10-همان منبع صفحه 79 سطر آخر

11-همان منبع صفحه 85 سطر 3

12-همان منبع صفحه 66 سطر 9

13-همان منبع صفحه 66 سطر 3

14-همان منبع صفحه 196 سطر